Is ealaín é tine mhalldóite a fhadú...

An bhfuil rud níos cuí nó níos tráthúla a bheith idir lámha ag an duine ar Oíche Chinn Bliana ná tairngreacht – ar na saolta seo, ach go hairithe?

Is amhlaidh go bhfuil an leabhar úd – d'fhéadfaí an aidiacht "iomráiteach" a chur leis sin idir an dá linn – le Proinsias Mac a' Bhaird á léamh agam faoi láthair agus an-sult á bhaint agam as. Bhain mé an-taitneamh cheana féin as an gcéad leabhar, Rún an Bhonnáin, a d'fhoilsigh Prionsias tamall de bhlianta ó shin.

Chun na fírinne a rá, táim ag iarraidh gan an t-úrscéal is déanaí seo a alpadh siar go ró-chíocrach – cé gur fiordheacair é diúltiú don chathú sin – ach fomhar shaothar an údair a bhaint go breá réidh. I bhfocal eile: tá sé de rún agam tine mhalldóite a dhéanamh de agus an tine mhalldóite sin a fhadú.

Tine mhalldóite a fhadú? Níor luaithe na focail sin scríofa agam ná gur rith sé liom go bhfuil débhríocht éigin a chiglíonn an intinn ag baint leis an bhfocal "fadú" sa chomhthéacs sin. Ní chuirfeadh sé ionadh orm dá mbeadh an tsanasaíocht chéanna i gceist (i gcás fadú agus fadú) – cé gur saothar in aisce é dul i muinín an Uasail Mhic a' Ghille Bhàin sa chás seo.

Fós féin, is breá liom an débhríocht seo a shamhlaím le "fadú", mar nach tine mhalldóite an saol féin – ach go háraithe má tá aois áirithe slánaithe ag an duine – a ndéantar iarracht gan stad é a fhadú?

Agus cad faoin saol mór féin? Nach é an tine mhalldóite is mó atá le fadú againn? I bhfianaise a bhfuil ag tarlú i gcúrsaí aeráide le blianta beaga anuas áfach, is deacair é a shéanadh go bhfuil tús curtha leis an Rince Mór ar an mBolcán. Mar is eol dúinn, is é an leigheas is fearr ar an scéal dar leis an lucht pobalach ná na súile a dhúnadh go dlúth, col a ghlacadh leosan a thugann an fhadhb faoi deara agus leanúint ar aghaidh leis an rince chéanna faoi mar a bheifí ar mire.

Chun filleadh ar ais ar na téamaí "tairngreacht" agus "Oíche Chinn Bliana": an bhfuil rún na hAthbhliana agam i mbliana? Bhuel, níl mar táim éirithe as an nós sin ach déanfaidh mé, ina ionad sin, tairngreacht (nó dhó):

1.       Léifidh mé níos mó leabhar (faoi mar a dhéanainn tráth den saol)

2.       Freastalóidh mé ar níos mó ceolchoirmeacha (táim éirithe an-leisciúil le fada ina thaobh sin)

Agus an dtiocfaidh tuar faoina tairngreachtaí sin? Dá mbeinn chun geall a chur, roghnóinn an tairngreacht féin. Is é sin le rá, chomh fada is atá aon rud cinnte, agus dá fheabhas a fhadfaidh mé an tine mhalldóite siúd a thuasluaigh mé ar dtús, ní fada go mbeidh Tairngreacht léite agam.

Ar thaobh amháin, beidh tine mhalldóite amháin agam nach mbeidh infhadaithe a thuilleadh, ach ar an taobh eile, nach tús maith, leath na bliana?

Athbhliain faoi shéan agus faoi mhaise dhaoibh!

Leabhar nua eile foilsithe agam i mbliain seo na Gaeilge...

Tá leagan Béarla den leabhar i nGearmáinis dar dteideal GÄLISCHE LIEDER: Irland - Schottland - Insel Man a d'fhoilsigh mé mar ríomhleabhar dhá mhí ó shin ar fáil anoisin Amazon: GAELIC SONGS: Ireland - Scotland - Isle of Man. Séard atá sa leabhar seo ná aistriúcháin go Béarla ar amhráin thraidisiúnta sa trí theanga ghaelacha (an Ghaeilge, Gaeilge na hAlban agus an Mhanainnis). Breis agus seachtó amhrán atá sa bhailiúchán seo. Ní aistriuchán focal-ar-fhocal tríd síos den leabhar Gearmáinise atá sa leagan Béarla de mar tá an dara leabhar curtha in oiriúint don chúlra Béarla, maidir leis na caibidlí sa chéad chuid den leabhar ach go háirithe.

Sa dara cuid den leabhar atá na hamhráin agus sa chéad chuid tá 13 caibidil le heolas cúlra faoina hamhráin, faoi ghnéithe éagsúla de na hamhráin, faoi stair na dteangacha gaelacha agus faoi chultúr & stair na dtíortha gaelacha. 
ar shampla:

Tá an cur chuige céanna i gceist maidir leis na hamhráin: chomh maith le haistriúchán coitianta, tá aistriúchán focal-ar-fhocal sa leabhar de gach amhrán agus é sin ar mhaithe le heolas níos cruinne faoi théacs an amhráin agus tuiscint éigin ar struchtúr na teanga a thabhairt don léitheoir. Thairis sin, más mian le duine amhrán a fhoghlaim agus é a chanadh is fusa é sin a dhéanamh má thuigeann an duine sin na focail aonair. Tugtar nasc idirlín ag tús an dara chuid faoinar féidir taifeadadh de gach véarsa a chloisteáil atá labhartha go mall le sos gearr idir gach focal agus an focal a leanann é. Luaitear teideal de thaifeadadh proifisiúnta ag tús gach amhrán a bhfuil an leagan de na liricí a úsáidtear ann sách cosúil leis an leagan sa leabhar.

Sampla d'aistriúchán coitianta:

Sampla d'aistriúchán focal-ar-fhocal:

LIOSTA NA N-AMHRÁN:

Trasna na dTonnta

Eibhlín, A Rúin

Beidh Aonach Amárach

Óró mo Bháidín

Báidín Fheidhlimí

Déirín Dé

Fáinne Geal an Lae

Tá ina Lá

Cad É Sin don Té Sin

Cúnla

Téir Abhaile Riú

Ag Críost an Síol

Bean Pháidín

Buachaill Ón Éirne

Cailleach an Airgid

An Bóithrín Buí

An Poc ar Buile

Óró, Sé Do Bheatha Abhaile

Dúlamán

Cill Chais

Cá Rabhais ar Feadh an Lae Uaim?

Dónal agus Mórag

An Raibh Tú ag an gCarraig

Preab San Ól

Éamonn an Chnoic

Mo Ghile Mhear

Úrchnoc Chéin Mhic Cháinte

Mná na hÉireann

Iníon an Fhaoit ón nGleann

Róisín Dubh

Táimse i M' Chodladh

An Droighneán Donn

Na Connerys

Sliabh na mBan

Ar Choinleach Glas an Fhómhair

Amhrán na Trá Báine

Ar Éirinn Ní Neosfainn Cé hÍ

Úirchill an Chreagáin

Im' Aonar Seal

Barr an tSléibhe

Ar Bhruach na Carraige Báine

An Cailín Aerach

A Spailpín, A Rúin

Sadhbh Ní Bhruinnealla

Dónall Óg

Amhrán Mhuinse

An Bonnán Buí

An Chúilfhionn

Seán Ó Duibhir an Ghleanna

Bánchnoic Éireann Ó

An Cailín Rua

Amhrán na Leabhar

An Droimeann Donn Dílis

(Eanach Dhúin) Anach Cuan

An Spailpín Fánach

Siúil, A Rún

Slán agus Beannacht le Buaireamh an tSaoil

Bheir Mi O

Fhir A' Bhàta

Chuir M'Athair Mise Dhan Tigh Charraideach

Agus Hò Mhòrag

Canan nan Gael

Fionnghuala

Dèan Cadalan Sàmhach

Chì Mi na Mòrbheanna

Uiseag Bheag Dhearg na Mòna Duibh

O Teannaibh Dlùth is Togaibh Fonn

Ailean Duinn

Mhic Iarla nam Bratach Bàna

Am Bratach Bàna

A' Bhratach Bhàn

Arran Oie Vie

Ushag Veg Ruy

Leabhar nua foilsithe agam i mbliain seo na Gaeilge...

(Irisch gehört uns allen.)

Tá leabhar i nGearmáinis dar dteideal GÄLISCHE LIEDER: Irland - Schottland - Insel Man foilsithe agam mar ríomhleabhar in Amazon. Séard atá sa leabhar seo ná aistriúcháin go Gearmáinis ar amhráin thraidisiúnta sa trí theanga ghaelacha (an Ghaeilge, Gaeilge na hAlban agus an Mhanainnis). Breis agus seachtó amhrán atá sa bhailiúchán seo. 

Sa dara cuid den leabhar atá na hamhráin agus sa chéad chuid tá 13 caibidil le heolas cúlra faoina hamhráin, faoi ghnéithe éagsúla de na hamhráin, faoi stair na dteangacha gaelacha agus faoi chultúr & stair na dtíortha gaelacha. 

Mar shampla:

Chomh maith le haistriúchán coitianta, tá aistriúchán focal-ar-fhocal sa leabhar de gach amhrán agus é sin ar mhaithe le heolas níos cruinne faoi théacs an amhráin agus tuiscint éigin ar struchtúr na teanga a thabhairt don léitheoir. Thairis sin, más mian le duine amhrán a fhoghlaim agus é a chanadh is fusa é sin a dhéanamh má thuigeann an duine sin na focail aonair. Tugtar nasc idirlín ag tús an dara chuid faoinar féidir taifeadadh de gach véarsa a chloisteáil atá labhartha go mall le sos gearr idir gach focal agus an focal a leanann é. Luaitear teideal de thaifeadadh proifisiúnta ag tús gach amhrán a bhfuil an leagan de na liricí a úsáidtear ann sách cosúil leis an leagan sa leabhar.

Sampla d'aistriúchán coitianta:

Sampla d'aistriúchán focal-ar-fhocal:

LIOSTA NA N-AMHRÁN:

Trasna na dTonnta

Eibhlín, A Rúin

Beidh Aonach Amárach

Óró mo Bháidín

Báidín Fheidhlimí

Déirín Dé

Fáinne Geal an Lae

Tá ina Lá

Cad É Sin don Té Sin

Cúnla

Téir Abhaile Riú

Ag Críost an Síol

Bean Pháidín

Buachaill Ón Éirne

Cailleach an Airgid

An Bóithrín Buí

An Poc ar Buile

Óró, Sé Do Bheatha Abhaile

Dúlamán

Cill Chais

Cá Rabhais ar Feadh an Lae Uaim?

Dónal agus Mórag

An Raibh Tú ag an gCarraig

Preab San Ól

Éamonn an Chnoic

Mo Ghile Mhear

Úrchnoc Chéin Mhic Cháinte

Mná na hÉireann

Iníon an Fhaoit ón nGleann

Róisín Dubh

Táimse i M' Chodladh

An Droighneán Donn

Na Connerys

Sliabh na mBan

Ar Choinleach Glas an Fhómhair

Amhrán na Trá Báine

Ar Éirinn Ní Neosfainn Cé hÍ

Úirchill an Chreagáin

Im' Aonar Seal

Barr an tSléibhe

Ar Bhruach na Carraige Báine

An Cailín Aerach

A Spailpín, A Rúin

Sadhbh Ní Bhruinnealla

Dónall Óg

Amhrán Mhuinse

An Bonnán Buí

An Chúilfhionn

Seán Ó Duibhir an Ghleanna

Bánchnoic Éireann Ó

An Cailín Rua

Amhrán na Leabhar

An Droimeann Donn Dílis

(Eanach Dhúin) Anach Cuan

An Spailpín Fánach

Siúil, A Rún

Slán agus Beannacht le Buaireamh an tSaoil

Bheir Mi O

Fhir A' Bhàta

Chuir M'Athair Mise Dhan Tigh Charraideach

Agus Hò Mhòrag

Canan nan Gael

Fionnghuala

Dèan Cadalan Sàmhach

Chì Mi na Mòrbheanna

Uiseag Bheag Dhearg na Mòna Duibh

O Teannaibh Dlùth is Togaibh Fonn

Ailean Duinn

Mhic Iarla nam Bratach Bàna

Am Bratach Bàna

A' Bhratach Bhàn

Arran Oie Vie

Ushag Veg Ruy

Cruthú an Chine Dhaonna

 de réir thraidisiún an phobail Mhapúitsigh (Mapuche) i Meiriceá Theas

Bhí an dea-dhia Chachao dubh dóite i síoraíocht na nArda Neimhe, agus b'áil leis tuirlingt chun an Talaimh. Ag an am sin, bhí an Talamh fós fliuch báite, agus bhí nithe gearrshaolacha agus inathraithe ina gcónaí ann. Thaistil Chachao, nó "Sean-Indiaich", ar Bhealach na Bó Finne, a shín anuas a fhad leis an bpampa an aimsir sin agus a dtugtar fós Conair na Neimhe sa teanga choiteann air. Bhain Chachao, a raibh meon an tsíorpháiste aige, aoibhneas as a bheith ag salú a lámh agus ag lapadaíl sa láíb. Mhúnlaigh sé an chré i gcruth deilbhíní fantaisíochta agus, gan aird ar fhreagracht, chuir sé séideog orthu d'fhonn beatha a chur iontu. Is mar seo a cruthaíodh na hainmhithe.

I dtreo is go mbeadh spás acu le rith timpeall, is é a dhein sé le séideog anála eile ná an bháisteach a shéideadh chun siúil, na riasca a thriomú agus talamh an phampa a chruachan. Chonaic sé a scáil i linn agus tháinig fonn spadhrúil air a íomha féin a athchruthú mar dheilbhíní le dhá chos fúthu agus iad gléasta ar a nós féin i bpainseó agus i chiripá. Ní macasamhla foirfe a bhí iontu ach scigmhacasamhla beagnach mar gurbh amhlaidh go raibh an-acmhainn grinn ag an Seanduine agus níor theastaigh uaidh ach ceap magaidh a dhéanamh de féin.

Dhein tarlúint gan choinne, áfach, tragóid den Chruthú. Is éard a tharla ná gur tháinig fonn ar an ria, a bhí ag baint suilt as a bheith ag rith thall agus abhus ar an bpampa tirim, dul in airde chuig na hArda Neimhe ar Bhealach na Bó Finne. Ó bhí Chachao sáite ina spraoi féin, thapaigh an ria an deis agus suas leis cúpla rith staighrí.

Ar thabhairt faoi deara do Chachao go raibh créatúr as cré i mbun na harda neamhúla a shalú, scaoil sé a boleadoras agus chaith sé i ndiaidh an ainmhí dhána iad. De sciuird, d'fhill an ria ar an bpampa arís agus d'fhág ina dhiaidh ag bun Bhealach na Bó Finne lorg a thrí mhéar agus a rúitín: Cros an Deiscirt. Ina theannta sin, fágadh boleadoras an tSeanduine ann chomh maith, Alpha agus Beta Centauri.

Agus é i mbun an ruaig a chur ar an ria, níor thug Chachao faoi deara go raibh a dheartháir Gualicho, ar dhroch-dhia é, tar éis teacht anuas ar an Talamh. Bhí sé de rún aige-sean cleas tromchúiseach a imirt ar Chachao. Séideog a chur ar na puipéid dhéchosacha - a bhí go díreach tar éis a múnlaithe - chun iad a bheochan ab é a bhí faoi Gualicho a dhéanamh. Nuair a bhí a chleas imeartha aige, bhuail uafás an bheirt dheartháir neamhúla nuair a chonaic siad iompar na nithe as cré, an chaoi a raibh siad ag bogadh thart, an ghaisceoireacht agus an chaint fhealsúnach astu amhail agus dá mba dhéithe iad féin.

Tháinig scéin i Chachao agus theith sé suas ar Bhealach na Bó Finne. Lena scian chloiche ghearr sé trí Chonair na Neimhe ó thaobh taobh i dtreo is nach bhféadfadh na harrachtaí - mar atá, na neacha daonna - teacht aníos. Ós rud gurbh é Gualicho a chuir an t-anam sna bábóga scanrúla neamhbhuana as cré, d'fhág Chachao ar an Talamh é mar phíonós. Níor fhill an dea-dhia go brách arís ar an bpampa; níorbh fhéidir leis an droch-dhia éalú uaidh.

Riamh ó shin, bíonn Gualicho ar a dhícheall a dhíth céille a dhíothú le galair, le cogaí agus le hocras. Fanann sé i bhfad ar siúl ó na neacha daonna, agus déanann sé sin mar cuireann sé uafás agus buaireamh coinsiasa air iad a fheiceáil. Agus is é sin an fáth go gcónaíonn sé i ndoimhneacha na sléibhte agus gurb é amháin sna hoícheanta dorcha a bhíonn sé de mhisneach aige teacht amach.



chiripá: bríste gearr leathan a chaitear faoin bpainseó.
boleadoras: gléas seilge déanta as téada a bhfuil meallta crua ceangailte dóibh a chaitear i ndiaidh na seilge.
ria: éan mór gan eitilt a dtugtar ñandú air i Meiriceá Theas agus atá cosúil leis an ostrais.

Cath Ghleann Ghlas na Feá

Whiskyschlacht zwischen Schotten und zwei Schwaben aus Glen Buchenbach (Gleann Ghlas na Feá)

Más annamh féin a fhliuchann drúcht Mhagh Fáil mo bheola na laethanta seo thug mé an leabhar na cianta ó shin nach dtaobhóinn feasta an deoir is bídí amuigh mura mbeadh an séala ar an mbuidéal ag dearbhú gurbh in úrbhroinn íon chríocha Gael a gineadh agus a tugadh chun aibíochta í.

Ach cad is fiú séala sa lá inniu má cheadaíonn an dlí go gcuirtear ag feidhmiú mar dhallamullóg é?

Dona go leor go bhfuil sú oirirc gaelach na heorna á chópieáíl i dtíortha nach tíortha gaelacha iad ach mar bharr ar an donas tá sé de dhánacht ag lucht siúd a dhéanta le tamall anuas focail ghaelacha a sciobadh agus a chur ar lipéad an bhuidéil i dtreo is go gcreidfidh na tomhaltóirí go bhfuil an leacht istigh chomh gaelach le Gleann Fhiodhaich nó le Gleann an Dá Loch féin.

Agus de bharr an tionchair a d'fhéadfadh an cur i gcéill a bheith ar iompar ceannaigh na dtomhaltóirí agus ar an ioncam ó dhíolacháin tá laochra na hAlban ar an mblár catha faoi láthair chun ár n-uile-oidhreacht a chosaint.

Glen Buchenbach an t-ainm a thugann drioglann sa Ghearmáin ar an uisce beatha atá á tháirgeadh aici le roinnt blianta anuas agus tá úsáíd an fhocail gleann san ainm ina cnámh spairne idir Cumann Uisce Beatha na hAlban (SWA) agus an drioglann. Tá an cás os comhair na cúirte faoi láthair.

Is san áit Berglen (“Na Sléibhte Beaga”) atá an drioglann Waldhornbrennerei (Drioglann Choirn Coille) lonnaithe agus is biotáillí as silíní, as úlla, as piorraí Liam, as airní agus as torthaí de gach uile shórt a dhéantar inti ó dhúchas. Cúpla bliain ó shin tháinig an smaoineamh chuig na beirt deartháireacha Klotz, ar leo an drioglann, go bhféadfaidís triail a bhaint as uisce beatha a dhéanamh.

Cuireann Cumann Uisce Beatha na hAlban (SWA) i leith na ndeartháireacha Klotz mí-úsáid a bhaint as glen i dtreo is go gcreidfidh na tomhaltóirí gurb as an tír as a dtagann Glenfiddich agus Glenmorangie dá n-uisce beatha féin agus go sáraíonn sin an dlí trádmharcanna. De réír an dlí sin níl téarmaí inchláraithe mar thrádmharcanna a bhféadfadh a bheith mar chuspóir acu dallamullóg a chur ar thomhaltóirí i dtaobh chineál agus mhianach an táirge agus i dtaobh na tíre inar deineadh é.

Níor éirigh leis an SWA sa Landgericht (cuairt chuarda) in Hamburg bac a chur ar an drioglann glen a úsáid san ainm ach níor mhaith leis an gcúirt sin breith a thabhairt ar an gcuid den chás a bhaineann le dlí eorpach agus is féidir mar sin gur sa chúirt eorpach a thabharfar an bhreith dheireannach.

Deir na deartháireacha go bhfuil an téarma glen le feiceáil i logainmneacha i mórán tíortha ar fud na cruinne - fiú amháin sa tSualainn, deirtear! - agus nach bhfuil sainbhaint ag glen leis an Albain. Dá bhrí sin ní féidir go bhfuil cur i gcéill i gceist. 

Is é gur binne leo Glen Buchenbach ná Buchenbachtal ó thaobh na fuaime de, is dócha.

Agus ní réadúil nó ionadaíoch an dallintinn a shamhlaíonn an SWA leis an ngnáththomhaltóir nach mbeadh in ann a aithint ar an lipéad gur uisce beatha as an nGearmáin Glen Buchenbach dar leis na deartháireacha.

Is cosúil nach eol do na deartháíreacha stádas oifigiúil na dallintinne samhlaithe seo atá geall le bheith faoi chosaint ar na hoileáin atlantacha i dtaobh aon ní a bhaineann leis na teangacha ceilteacha.

Agus ós í an mhí-úsáíd a bhaintear as míchruinneas i dtaobh dhúchas agus stair an uisce beatha atá idir chamáin acu, d'fhéadfadh ár gcairde ón Albain súil ghrinn a chaitheamh ar a shuímh idirlín féín ó am go chéíle.

Ar aon chuma, tá réíteach na faidhbe agam: dá bhfillfí ar na hainmneacha fiordhúchasacha ní bheadh sé chomh héasca céanna do lucht na haithrise aithris a dhéanamh orthu.

na páistí dintiúir...

Dílleachtaí agus páistí le tuismitheoirí colscartha don chuid ba mhó a bhíodh i gceist. Thógadh na húdaráis óna muintir iad agus ba mhinic a chuiridis ar ceant ar mhargaí dintiúir iad. Tugadh páiste do cibé teaghlach a d'éiligh an costas coinneála ab ísle ón stát.

Go hiondúil ba ar fheirmeacha a chuirtí chun oibre iad mar sheirfigh a bheadh i mbun oibre éigeantais. Agus is ar éigean a fuair aon duine díobh an phingin rua féin mar phá nó mar airgead póca.

Le cois an dúshaothraithe ba mhinic a thugtaí drochíde dóibh agus a d'fhulaing siad mí-úsáid ghnéis.

Meastar go raibh na céadta mílte de na páistí dintiúir seo ann anuas go dtí na 1970í féin. Sa lá inniu meastar go bhfuil idir 15,000 agus 25,000 fós ina mbeatha agus, ní nach ionadh, fadhbanna síceolaíocha ag go leor acu.

B'fhada an tsochaí ag tabhairt neamhairde ar an gcúis náire agus an chluas bhodhar á tabhairt ag na polaiteoirí don ábhar geise seo. Bhí an chuma ar an scéal go rabhthas ag iarraidh an cás a chur ar an méar fhada go dtí go mbeadh gach duine de na páistí dintiúir ar shlí na fírinne.

Ach is cosúil anois gur éirigh leis an bhfeachtas a bhí ar bun le blianta anuas a raibh mar chuspóir aige cúiteamh airgid a bhaint amach do na páistí dintiúir. D'ainneoin nach beag líon na bpolaiteoirí a mhaígh go raibh drogall orthu ar eagla go mbunódh a leithéid nós contúirteach - nó fasach mar a deir an lucht dlí – táthar ag súil leis go mbronnfaidh parlaimint na hElvéise ag deireadh na míosa seo €23,000 ar gach duine de na páistí dintiúir, nó Verdingkinder mar a thugtar orthu san Eilvéis.

meath na seanfhathach thall agus abhus...

Tá an dá pháirtí mhóra in éineacht - Fianna Fáil agus Fine Gael - tar éis níos lú ná 50% de na vótaí a fháíl i gcéad chomhaireamh an olltoghcháin 2016. An gá gur ábhar iontais é sin?

Má chuirim an dá stát a bhfuil dlúthbhaint agam féin leo i gcomparáid le chéíle is léir go bhfuil a mhacasamhail - nó geall leis - ag tarlú i dtíortha eile freisin. Tá seanfhathaigh na polaitíochta ag crapadh. Thall is abhus.

Ag tús na 1980í bhí an tseanréim fós i bhfeidhm agus sa Ghearmáin níor dheonaigh an dís mhór - na Daonlathaithe Sóisialta (SPD) agus na Daonlathaithe Criostaí (CDU/CSU) ach 13% den phíog do dhreamanna eile. In Éirinn fuair na Cairde Cathartha in éineacht 84.4% den vóta.

Le tamall de bhlianta anuas tá athrú an-mhór tagtha ar an scéal. Faoi 2009 sa Ghearmáin agus faoi 2011 in Éireann ní bhfuair ceachtar den dá pháirtí mhóra sciar ní ba mhó de na vótaí ná na dreamanna eile tógtha le chéile.

Cé gur tháing biseach ar líon na vótaí a fuair na Daonlathaithe Críostaí sa Ghearmáin an babhta deireannach (2013) - agus tá cruth níos measa ar na pobalbhreitheanna le tamall anuas arís - tá cúrsaí in Éirinn ag dul sa treo céanna agus mar a bhí siad in olltoghchán na bliana 2011.

Agus cad a tharlaíonn i ndeireadh thiar? In ionad rogha na díse buanchomhrialtas mór na díse? 

D'fhéadfaí a rá go bhfuil blaiseadh den rud sin againn sa Ghearmáin le breis agus 10 mbliana anois.
 

rún na hAthbhliana 2016...

Agus cé a ghabhfaidh freagracht air féin?

Polasaí Dídeanaithe an AE

(Stuttgarter Zeitung)

is taisce faoi thalamh an fhírinne...

Más conspóídeach féin tionscadal tógála an stáisiúin nua i Stuttgart (a chosnóidh €12,000,000,000 nuair a bheidh sé críochnaithe, gan amhras) tá roinnt iarsmaí stairiúla spéisiúla tagtha chun solais le linn na n-oibreacha go dtí seo.

Tar éis na gCeilteach bhí na Rómánaigh sa cheantar seo (ní fheadar cá ndeachaigh na Ceiltigh) agus ina dhiaidh siúd tháinig na treibheanna Gearmánacha aduaidh.

Anuraidh thángthas ar ionad déanta bricí de chuid na Rómánach ón gcéad chéad A.D. agus ar an láthair chéanna fuarthas poill chuaillí sa talamh ó thithe a thóg na Gearmánaigh dhá chéad bliain ina dhiaidh sin.

Agus sna laethanta beaga nocht trealamh tochailte uaigheanna atá níos sine ná 4,000 bliain. Tá dea-bhail fós ar na cnámha ós rud é gurbh i dtalamh tais a cuireadh iad mar go raibh abhainn in aice leis an láthair.

Is iad na céad iarsmaí ón ré neoiliteach a fuarthas san ionad seo.

gormacha canúnacha as mannheim: mannemer dreck...

Joy Fleming -- Mannemer Dreck (ZDF Drehscheibe 01.06.1973)

Amhránaí is ea Joy Fleming a chan na gormacha sna clubanna oíche i Mannheim sna seachtóidí a thaithíodh na saighdiúrí Meiriceánacha a bhí lonnaithe thart ar an gcathair. Thug sí faoi ndeara gur i mBéarla an-chanúnach a cumadh na gormacha agus chinn sí go n-oirfeadh a canuint láidir féin dá leithéid d'amhrán. Seo agaibh Mannemer Dreck:

MANNEMER DRECK

Ich singe Euch ein Lied vom Dreck

Canaim amhráin faoi shalacher daoibh

Ich singe Euch ein Lied vom Dreck

Canaim amhráin faoi shalacher daoibh

Ihr Leut', hört her

A dhaoine, éistigí liom

Ein Lied vom Dreck ist kein dreckiges Lied

Amhrán faoi shalacher, ní amhrán salach é

Ihr Leut', hört her

A dhaoine, éistigí liom

Den Dreck, den ich meine, ist eine besondere Sort'

An salacher atá i gceist agam, is cineál ar leith é

Den Dreck gibt's bloß in einem besonderen Ort

Ní ann don salacher ach in áit ar leith

Ich singe Euch ein Lied, Ihr Leut', ein Lied vom Dreck

Canaim amhráin daoibh, a dhaoine, amhrán faoi shalacher

Mannemer Dreck

Salacher Mhannheim

Wißt Ihr was das ist?

An bhfuil a fhios agaibh cad é sin?

Mannemer Dreck

Salacher Mhannheim

Der ist so zuckersüß...

Tá sé chomh siúcra-mhilis...

An raibh a fhios agaibh gur fearr Salacher Mhannheim a ithe... als Dreck zu fressen?

Mannemer Dreck: an bhfuil a fhios agaibh cad é sin?

traidisiún ársa an Domhnaigh: Tatort...

Dé Domhnaigh, ceathrú tar éis a hocht, príomhchlár nuachta (Tagesschau) an phríomhchainéil ARD thart agus tá sé in am don Tatort, an tsraith bhleachtaireachta leis an lucht féachana is mó sa Ghearmáin.

  

Cuirtear tús le gach eipeasóid leis an tsraitheog chéanna, leis an bhfear ag féachaint tríd an scoilt agus leis an gceol dramatúil. 

Ón tús bhí an córas teilifíse sa Ghearmáin bunaithe ar an gcóras feidearálach agus tháinig na sé chainéal (Süddeutscher Rundfunk. Bayrischer Rundfunk, Hessischer Rundfunk srl.), a bhí an san iarthar, le chéile le RIAS Berlin sa bhliain 1950 agus bhunaigh siad an ARD – ciallaíonn an t-acrainm “Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland“!

Chraol an ARD an chéad eipeasóid de Tatort sa bhliain 1970 leis an bhfo-theideal Taxi nach Leipzig. Chun na costais a roinnt ar na cainéil éagsúla, socraíodh ón tús go ndéanfadh gach cainéal a eipeasóidí féin.

Ba chinneadh ámharach é seo mar - faoi láthair, mar shampla - bíonn naonúr bleachtairí déag éagsúla - nó naoi bhfoireann bhleachtaireachta, lena bheith beacht – in áiteanna éagsúla ó Kiel go Vín ag dul sa tóir ar an gcoiriúlacht agus baintear úsáid as an Lokalkolorit, na cúlraí éagsúla agus tréithe suntasacha na n-áiteanna éagsúla agus an phobail sna háiteanna sin. Idir an dá linn, tá teilifís na hOstaire (ORF 2) agus na hEilvéise (SRF 1) páirteach sa tsraith freisin, chomh maith leis na cainéil ón oirthear.

Is scannán ann féin gach eipeasóid agus déantar dhá nó trí scannán in aghaidh na bliana ar an meán i ngach de na háiteanna. Mar shampla, craoladh dhá eipeasóid den Tatort as Stuttgart leis na bleachtairí Lannert agus Bootz anuraidh agus trí eipeasóid den Tatort as München le Batic agus Leitmayr.

Cé nach raibh na scripteanna thar moladh beirte ar uairibh sna blianta beaga - de bharr easpa airgid, deirtear - is iondúil go bhféachann na daoine, ar a laghad, ar an Tatort as a gceantar féin. Faoi láthair is é an Tatort as Münster le Thiel agus Boerne an ceann a mheallann an lucht féachana is mó. Sa cheann seo is paiteolaí (Boerne) duine amháin den fhoireann agus baintear greann nach beag as an gcodarsnacht idir an paiteolaí ard-léannta, oilte, cultúrtha, saoithíneach atá an-mhór as féin agus an bleachtaire, Kriminalhauptkommissar Thiel, fear beorach agus sacair, nach dtéann faic na fríde de ghothaí ardnósacha an fhir eile i gcion air.

Pearsa chultais agus an Kommisssar ba cháiliúla ar fad ab ea Hauptkommissar Horst Schimanski ón Kripo Duisburg (Kriminalpolizei = Poilíní Coiriúla) a bhí “gníomhach” ó 1981 go 1991. Götz George an t-aisteoir a bheoigh an príomhcharactar Schimanski ar dhóigh a bheadh insamhlaithe ar na saolta seo.

An Wintergarten i mBeirlín...

Seo é an Wintergarten mar a bhíodh sé san aimsir réamhchogaidh:

Agus a leithéid de "Lieder" (amhráin) á gcanadh ann...

Má tá "Das Boot" feicthe agat, seans go n-aithníonn tú an ceann seo:

Cé gurbh é an leagan Fraincíse le Rina Ketty a bhí le cloisreáil sa scannán. 

Sa lá inniu tá cuirtín gloine ag an Wintergarten nua, ach níl Rudi Schuricke le cloisteáil feasta... 

 

Ach má théann tú isteach san fhorhalla i dteach Friedrichstraße 147, tá pictiúr mór suimiúil le feiceáil ann ar an mballa ar thaobh na láimhe clé...

rotha mór na haoise...

Bhí an físeán seo ón Ísiltír i mblagmhír de chuid John cúpla bliain ó shin. Is é atá ar siúl ann ná go bhfiafraítear de dhaoine a gcastar orthu ar an tsráid faoina n-aois. De réir cosúlachta, ta cuid de na daoine sásta lena n-aois, cuid eile acu mí-shásta agus cuid eile fós sách neodrach faoi.

Ós rud é go bhfuil patrún éigin le tabhairt faoi deara i dtaca le seo, dhein mé anailís ghearr air agus tá toradh na hanailíse seo le feiceáil mar ghraf thíos. (Y-ais: raon na luachanna: 5 = lúcháir, -2 = gruaim / X-ais: aois ó 0 go 100.)

Seo an chiall a bhain mé as:

Ag tús a shaoil (0 - 1) bíonn an duine daonna cantalach mar tuigeann sé láithreach gur ait an mac an saol agus tugann sé gan a thuilleadh moille le fios nach bhfuil sé ar chaoi ar bith sásta gur cuireadh iachall air a bheith páirteach ann.

Ach ansin ligean sé hurá nuair a thugann sé faoi deara gur breá é, tar éis an tsaoil, a bheith ina steillbheatha (2 - 5).

Maolaíonn ar an lúcháir beagán nuair a thosnaíonn sé leis an scolaíocht.

Fásann an muinín atá ag an duine as féin idir na haoiseanna 9 agus 15 agus ina dhiaidh sin éiríonn sé teanntásach go maith leis an saol agus é ina dhéagóir.

Idir 19 agus 28 bíonn an duine i mbarr a réime: óg, láidir, feasach, domhillte. Agus uilechumhachtach.

Ach ag deireadh na bhfichidí tosnaíonn míshocracht éigin ag cur as dó beagán. Tugann sé faoi deara, b'fhéidir, nach bhfuil bláth na hóige chomh lonrach agus a bhíodh sé. Nochtann críochtacht an tsaoil dó ar chaoi éigin, cé gur amháin ina aigne a mhaireann sí, mar choincheap.

Idir 30 agus 46 bíonn an duine ag plé leis go bhfuil sé sách óg fós ach go bhfuil an óige ag trá go mall. Ar an taobh eile de, tá sé imithe go maith i dtaithí ar chúrsaí faoin am seo agus tugann sé misneach dó go bhfuil smacht éigin bainte amach aige ar an saol.

Ach ansin, a luaithe agus a bhíonn an 47 slánaithe ag an duine taibhsítear dó go bhfuil rud éigin a bhfuil cruth na bagartha air á iomlua ag fíor na spéire. An caoga! Agus ní fada ansin go mothaíonn sé an misneach ag sleamhnú uaidh. Agus críochtacht an tsaoil ag breith seilbhe air; ní ar a aigne anois, bíodh a fhios agat, ach ar a chorp. Uh oooh... an long ag dul go tóin poill?

Nach bhfeictear cé chomh truamhéalach a chuireann an fear atá 55 bliain d'aois an cruachás tragóideach ina bhfuil sé in iúl dúinn!

Agus bean na 57, tugann sí a haois le fios mar dhrochscéala ar gá é a nochtadh go réidh.

Gan an bhean atá 61 bliain d'aois a lua, agus an dóigh a ligeann sí an rún íogair linn go bhfuil sí 61.

Ach ansin feictear mar a théann an cuar go tobann in airde arís nuair a bhíonn lár na seascaidí sroichte ag an duine. Cad is cúis leis sin ar chor ar bith? Dearcadh nua i lár na héigeandála? Cé gur fíor go mbeidh an bád ag dul go tóin poill lá éigin... níl sé imithe fós! Muise, nach breátha fós an rás nuair a bhíonn an rás rite!

“Ochtó sé!” a fhógraíonn an bhean go breá sásta léí féin.

Agus an bhean san eireaball ar fad, nach le lúcháir a fhógraíonn sí, “HONDERD!”

cá bhfuil an t-earrach?

Tá mí iomlán imithe thart ó bhí imbolc ann ach tá na crainn chomh lom nocht céanna go bhfuil Tea Party na Gearmáine ag éileamh go gcuirfí baill éadaigh orthu. Agus mí an Mhárta ar lic an dorais b'fhéidir go bhféadfaí an t-earrach a mhealladh chugainn le hamhrán breá tráthúil...

Ó gabhaigí mo leithscéal! Ba é an ceann seo a leanas a bhí ar intinn agam. (An aithníonn aon duine agaibh an teanga?)

martin walser (na húdair: ausgewählt / den scoth)

Scríobh Réaltán nár mhiste léí dáta agus nóta beag eolais mar gheall ar an údar a bheith taobh le gach scéal. Bhí mé idir dhá chomhairle faoi seo agus an leabhar á chur i gcrích agam. An mbeadh spéis ag an léitheoir san fhaisnéis seo? Ta freagra na ceiste agam anois agus is dóigh liom féin go gcuireann na sonraí seo le tuiscint an scéil mar is fearr is féidir comhthéacs an scéíl a mheas má bhíonn a leithéid ar eolas ag an léitheoir.

Mar sin, beidh na sonraí i gceist á gcur ar fáil anseo agam de réir a chéíle. Agus ar an ábhar gur léigh mé nath breá tráthúil leis sa nuachtán inniu, tosnóidh mé le Martin Walser.

Auch Kränkungen wollen gelernt sein. Je freundlicher, desto tiefer trifft's.

(An t-achasán féin, is gá a bheith oilte air. Dá chairdiúlacht é is amhlaidh is fearr a théann sé go cnámh.)

* * * * *

Féinphortráíd mar Choirscéal / Selbstporträt als Kriminalroman (1978)

Saolaíodh Martin Walser i Wasserburg ar bhruach Locha Konstanz sa bhliain 1927. Is baile beag Wasserburg atá in aice le Lindau agus is sa Bhaváir atá an stráice gearr seo den bhruach atá dingthe idir Baden-Württemberg agus an Ostair ag ceann thoir an locha. Críoch Ceilteach ba ea an réigiún seo go tús na chéad mhílaoise agus bhí Naomh Columbán agus Naomh Gall gníomhach sa cheantar seo ag tús na seachtú haoise. 

D'fhás Martin Walser aníos faoi scáth na Tríú Ríochta agus bhí sé ina shaighdiúir sa Wehrmacht faoi dheireadh an chogaidh. Bhí sé cláraithe mar bhall de Pháirtí Gearmánach Sóisialach Náisiúnta na nOibritheoirí (Nazi) ó thús 1944 ach i ngan fhios dó a claraíodh é, a deir sé. 

Dhein sé a Abitur (Ardteist) sa bhliain 1946 agus ina dhiaidh sin bhain sé céim amach ar an ollscoil i dTübingen (litríocht, fealsúnacht, stair). 

Fuair sé post i stáisíún raidió nuabhunaithe dheisceart na Gearmáine (Süddeutschen Rundfunk) i 1949 mar thuairisceoir agus scríbhneoir drámaíochta raidió. 

Ghlac sé páirt go rialta i gcruinnithe an dreama litríochta Gruppe 47 ó 1953 ar aghaidh. 

Foilsíodh úrscéal leis, Ehen in Phillipsburg (Póstaí in Philippsburg), i 1957 agus bhí rath chomh mór sin ar an leabhar gurbh fhéidir leis éirí as a phost agus dul i mbun pinn go lánaimseartha as sin amach. 

Sna seascaidí bhíodh sé go minic i mbun agóide mar intleachtóir na heite clé. Bhí sé i measc an luchta éisteachta sa chúirt le linn na gcásanna coiriúla um Auschwitz. Bhí sé i gcoinne an chogaidh i Vítneam agus thacaigh sé le Willi Brandt le linn dósan a bheith ar thóir sheansailéireacht na Gearmáine. 

Thart ar sheachtó saothar litríochta, idir úrscéalta, gearrscéalta agus drámaí, atá foilsithe ag Martin Walser go dtí seo. Ina shaothair pléann sé go minic le cinniúint an fhrithlaoich, le teip an duine nach mbíonn in ann na spriocanna saoil a chuirtear roimhe, nó a chuireann sé féin roimhe, a bhaint amach. Mar ba mhinic i gcás scríbhneoirí Gearmánacha na ré iarchogaidh, is ar an taobh istigh, in anam an laoich, is mó a tharlaíonn an dráma. 

Deirtear gur tháinig athrú intinne ar Walser sa bhliain 1988. D'fhógair sé le linn aithisc gur chrá dó críochdheighilt na Gearmáine, rud a bhí neamhghnách go leor ag an am i gcás duine a luafaí leis an eite chlé.

I 2004 foilsíodh an t-úrscéal conspóideach leis, Tod eines Kritikers (Bás Léirmheastóra). Ba é an léirmhíniú a baineadh as ná gurbh ionsaí ar an léirmhearstóir Giúdach Marcel Reich-Ranicki é, ionsaí i riocht úrscéil. Cuireadh i leith Walser go raibh leabhar frithGhiúdach scríofa aige cé nár chuir éinne ina leith gur dhuine frithGhiúdach é.

Silvesters Feuerwerk

Erhebt den Blick zum Himmel

Zur Vergangenheit

is aistear gach aistriúchán...

Ar eagla go mbeadh míthuiscint ann i dtaobh an teidil, 

is ag tagairt do fheabhas na scéalta féin agus do theideal 

an leabhair - Die besten deutschen Erzählungen

 - as a roghnaíodh iad atá "Ausgewählt / Den Scoth".

Is spéisiúl an gnó an t-aistriúchán. Ach, a thiarcais, nach saothrach é!

Ar an leibhéal is simplí tá na focail aonaracha, na focail loma. Más crann atá sa bhunleagan - i ngnáthchomhthéacs an fhocail sin, is é is dóichí gur leor Baum don léitheoir i mBeirlín an lae inniu, nó go mba leor arbor don léitheoir sa tSean-Róimh féin, chun an bhrí cheart a thabhairt leo.

Os a choinne sin, bíonn cinneadh le déanamh i gcónaí i gcás téarma stairiúil nach n-úsáidtear sa ghnáthchaint a thuilleadh. Sa scéal Przemysl le Christoph Ransmayr bhí an focal Fuhrknecht le haistriú agam. Is seantéarma é nach bhfuil in úsáid sa Ghearmáínis leis na cianta. D'fhéadfadh Gearmánach óg buille faoi thuairim a thabhairt ar bhrí an fhocail i bhfianaise na gcomhpháirteanna Fuhr, atá baint aige le tiomáint nó le ualach, agus Knecht, a chiallaíonn giolla. Giolla cairteora nó oibrí feirme ba ea Fuhrknecht fadó agus thug mé scológ air.

Thug mé tábhairne biotáille ar Branntweiner sa scéal céanna, ar thábhairne é a mbíodh amháin biotáille ar fáil ann ach nach ann dá leithéid (agus don téarma ach chomh beag) thall nó abhus le fada an lá. Ní fheilfeadh, mar shampla, síbín (go bhfóire Dia!) mar aistriúchán ar Branntweiner, nó Branntweinschenke.

Sa scéal Ióna, mar shampla ní raibh drogall ar bith orm - más maith olc sin! - cruth Gaelach a chur ar ainm (Aimití) agus logainm (Gat-Hefer), nár tháinig mé ar an leagan Gaelach díobh áit ar bith, ar an ábhar gur cleachtas iondúil é na hainmneacha sa Bhíobla a ghaelú ar an dóigh seo.

Níor aistrigh mé leithéidí Ringplatz nó Frankfurter Allee tríd síos mar níor mheas mé go raibh feidhm eile acu (feidhm mheafarach, mar shampla) seachas ainm sráide nó cearnóige éigin a chur in iúl.

Is é an focal is mó a bhain éiric an aistrúcháin asam ná Verzicht. Ar an drochuair dom is é an teideal ar an ngearrscéal is faide sa bhailiúchán, mar atá Der Verzicht / An Staonadh. Is minic nach amhail pointe scoite an focal i dteanga amháín ar mian leat a leagan comhfhreagach a aimsiú mar phointe scoite sa spioctheanga (murab ionann agus i gcás crann/Baum) ach gur fearann céille an focal nach bhfuil focal ar fáil sa sprioctheanga a chlúdaíonn an fearann céille céanna. Ba d'aon turas a roghnaigh mé scéalta nach raibh aistrithe go Béarla cheana féin, ach, i ndeireadh na dála, i gcás scéil nó dhó - ina dteannta Der Verzicht - tháínig mé ar aistriúchán i mBéarla díobh. Tugtar The Renunciation ar Der Verzicht sa leagan Béarla a chonaic me i gclár an leabhair ar an idirlíon ach ceapaim féin, agus an focal céanna níos mó in aghaidh an lae de dhlúth agus d'inneach ionam le breis agus triocha bliain anuas, gurb é An Staonadh an t-aistriúchán is beaichte, cé nach beacht é sa dóigh atá Baum beacht nuair a aistrítear crann. Ach mura mian leat dul i muinín abairt timchaintí (i saothar liteartha!) gach uair a nochtann focal dá leithéid chugat, ní mór glacadh leis go bhfuil teorainneacha ann agus go bhfuil tú go díreach tar éis ceann díobh a shroicheadh. Agus is breá an focal Verzicht mar sholaoid den chruachás do-fhuascailte sin nuair nach mbíonn aistriúchán cruinn ar fáil sa sprioctheanga: man muß eben verzichten!

"Tuigim na focail...  ach m'anam don diabhal má thuigim na smaointe!"

Má tá éirithe leat dul de dhroim bacainní na bhfocal aonarach, is é atá romhat ansin ná criocha na smaointe anaithnide, críocha na smaointe do-thuigthe fiú.

Ní hionann cineál na smaointe anaithnide a deirim anseo agus cineál na smaointe siúd nach dtuigfeá agus Einstein ag trácht ar Theoiric Ghinearálta na Coibhneasachta ina chanúint Ghearmánach dhúchais (canúint na Suáibe), nó i mBéarla.

Loighic shimplí chasta an ghnáthshaoil atá i gceist agam anseo agus an éagsúlacht agus an coimhthíos gan choinne a nochtann chugat an túisce a théann tú i dtaithí ar thíortha eile agus a litríocht. Is é an t-údar is túisce a rithim liom i dtaca leis seo - cé gur i mBéarla a scríobhann sé  - ná Chinua Achebe, ar bronnadh  Friedenspreis des Deutschen Buchhandels na bliana 2002 air. 

Scríobhadh na gearrscéalta sa leabhar Ausgewählt / Den Scoth sa ré a tháinig go díreach tar éis an chogaidh. Cé go raibh droim laimhe tugtha ag na scríbhneoirí i gceist do ghnéithe áirithe den Ghearmánachas, na drochghneithe siúd a bhí tagtha chun cinn sa Tríú Ríocht ach go háirithe, ba Ghearmánaigh go smior iad mar sin féin. Agus bhí loighic shainiúil agus córas smaointe an ghnáthsaoail, an tsaoil laethiúil Ghearmanaigh, de dhlúth agus d'inneach iontu riamh.

I bhfianaise a raibh den chultúr "Meiriceánach" ag brú isteach ar gach taobh, óna seascaidí ar aghaidh ach go háirithe, d'fhéadfá a rá gurbh iad na scríbhneoirí seo an ghlúin dheireannach a tharraing as tobar íonghlan an Ghearmánachais gona focail, friotail, modh cainte agus modh smaointe. Agus dá mhéad an t-athrú atá tagtha ar an saol is é a raibh ann roimh theacht ann don domhandú fós an bhunsraith ar a seasann glúin an lae inniu.

I gcás tíre iasachta ar bith is é an bealach is fearr tuiscint a fháil ar chóras smaointe mhuintir na tíre sin ná scoth na litriochta ón tír a léamh, go haireach agus go minic.